Polski system penitencjarny

C 1. Ukazanie kierunku rozwoju systemów penitencjarnych w Polsce i na świecie

C 2. Poznanie struktury organizacyjnej i zasad funkcjonowania polskiego systemu penitencjarnego

C 3. Zapoznanie z zespołem przepisów prawnych obowiązujących w polskim systemie penitencjarnym

C 4. Charakterystyka kadry więziennej oraz środków i metod oddziaływań resocjalizacyjnych stosowane w czasie wykonania kary pozbawienia wolności C 5. Zapoznanie ze standardami traktowania więźniów w Polsce i na świecie

Forma zajęć: wykład/ćwiczenia

1. Pojęcie, struktura i elementy systemu penitencjarnego. System penitencjarny a polityka kryminalna, karna i penitencjarna. Kryminologiczne podstawy rozwoju myśli penitencjarnej i resocjalizacyjnej.

2. Rys historyczny systemów penitencjarno-resocjalizacyjnych na świecie (System celkowy, progresywny, system reformatoriów amerykańskich. System rodzinny, republik i wiosek dziecięcych. „Ekonomia punktowa” w resocjalizacji nieletnich – analiza krytyczna).

3. Organizacja systemu penitencjarnego w Polsce do końca drugiej połowy XX wieku (Rozwój penitencjarystyki w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, w okresie PRL-u, w okresie transformacji ustrojowej).

4. Współczesny system penitencjarny w Polsce. Systemy penitencjarne w wybranych w wybranych krajach (ze szczególnym uwzględnieniem systemów penitencjarnych państw skandynawskich). Analiza porównawcza.

5. Baza materialna polskiego więziennictwa.

6. Kadra realizująca funkcję resocjalizacyjną wobec osób pozbawionych wolności.

7. Środki i metody oddziaływań resocjalizacyjnych stosowane w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności.

8. Dylematy organizacyjne i pedagogiczne w resocjalizacji instytucjonalnej. Współczesne tendencje w resocjalizacji dorosłych w Polsce.

9. Analiza zespołu aktów prawnych obowiązujących w polskim systemie penitencjarnym (kodeks karny wykonawczy, ...)

10. Standardy traktowania więźniów w Polsce i na świecie.

1. Buledna T., Musidłowski R., System penitencjarny i postpenitencjarny w Polsce. Warszawa 2003.

2. Górny j., Elementy indywidualizacji i humanizacji karania w rozwoju penitencjarystyki. Warszawa 1996.

3. Kanarek-Lizik D., Stankowski W., Nauczanie skazanych w polskim systemie penitencjarnym Casus Zakładu Karnego we Włocławku. Warszawa 2022.

4. Kodeks Karny Wykonawczy (2022). Warszawa.

5. Kozaczuk F. (red), Optymalizacja oddziaływań resocjalizacyjnych w Polsce i niektórych państwach europejskich. Rzeszów 2006.

6. Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski. Studium penitencjarno-pedagogiczne. Kraków 2007.

7. Szczepaniak P., (red)., Polski system penitencjarny. Ujęcie integralno-kulturowe. [Dodatek specjalny Forum Penitencjarnego] Warszawa 2013.

8. Urban B., Stanik J. M., Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, Tom I, II. Warszawa 2008.

9. Gajdus D., Gronowska B., Europejskie standardy traktowania więźniów. Zarys wykładu. Toruń 1998

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA

1. Machel H., Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna. Gdańsk 2003. 2. Marczak M. (red), Resocjalizacyjne programy resocjalizacyjne realizowane przez Służbę Więzienną w Polsce. Kraków 2013. 3.

3. Pospiszyl K., Resocjalizacja. Teoretyczne podstawy oraz przykłady programów oddziaływań. Warszawa 1998.

4.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U.2016.2231).

5.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U.2016.2290).

6.Regulamin nr 1/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.

7.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U.2012.poz.1409).

8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r.- Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.2021.poz.53,472,1236).

9. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U.2021.poz.1064,1728).

10. Zarządzenie Nr 85/2020 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 05.11.2020 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych do zajmowania stanowisk w działach penitencjarnych i terapeutycznych oraz Domach Matki i Dziecka.

11. Zarządzenie Nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników działów penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

12. Zarządzenie Nr 23/2018 Dyrektora Generalnego służby Więziennej z dnia 18 kwietnia 2018 r. w sprawie tworzenia i organizacji oddziałów penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych.

13. Zarządzenie nr 24/14 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 10 lipca 2014r. w sprawie przeciwdziałania przedostawania się substancji odurzających i ich obrotowi na terenie zakładu karnego i aresztu śledczego.

14. Instrukcja Nr 10/20 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 5 listopada 2020 r. w sprawie zapobiegania samobójstwom osób pozbawionych wolności.

15. Instrukcja Nr 2/2017 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 4 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowego trybu organizowania nauczania w szkołach oraz szkolenia kursowego w zakładach karnych i aresztach śledczych.

16. Instrukcja Nr 15/10 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z 13 sierpnia 2010 r. w sprawie zasad organizacji i warunków prowadzenia oddziaływań penitencjarnych wobec skazanych, tymczasowo aresztowanych i ukaranych, stwarzających poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego, osadzonych w warunkach zapewniających wzmożoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo zakładu karnego.

17. Instrukcja Nr 2/2018 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 21 listopada 2018 r. w sprawie postępowania z osadzonymi kobietami.

18. Instrukcja Nr 3/2017 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 26 lipca 2017 r. w sprawie postępowania z osadzonymi ciężarnymi.

19. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (Dz.U.2019.683).

20. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2018 r. w sprawie stanowisk służbowych oraz stopni funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U.2018..2235).

21. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2016 r. w sprawie sposobu i trybu prowadzenia nauczania w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U.2016.2004 ).

22. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U.90.557).

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z polskim systemem penitencjarnym, tzn. strukturą więziennictwa, specyfiką pracy personelu oraz opisem wybranych kategorii więźniów.

Zajęcia pozwolą przyswoić pogłębioną wiedzę i terminologię związaną z penitencjarystyką oraz metodyką pracy stosowaną w Polskich więzieniach.

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z polskim systemem penitencjarnym, tzn. strukturą więziennictwa, specyfiką pracy personelu oraz opisem wybranych kategorii więźniów.

Zajęcia pozwolą przyswoić pogłębioną wiedzę i terminologię związaną z penitencjarystyką oraz metodyką pracy stosowaną w Polskich więzieniach.

Ambrozik W., Czynniki społecznej readaptacji byłych przestępców, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

Benedyczak S., Jędrzejak K., Nowak B., Szczepaniak P., Urbańska I., Wprowadzenie do metodyki pracy penitencjarnej, Kalisz 1994.

Borowski R., Wysocki D., Instytucje wychowania resocjalizującego, Płock 2001.

Ciosek M., Zakład karny jako instytucja resocjalizacyjna, [w:] B. Urban, J. M.

Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom I, Warszawa 2008.

Górski S., Metodyka resocjalizacji, Warszawa 1985.

Machel H., Rola i zadania kadry penitencjarnej, w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski, Kraków 2008.

Machel H., Więziennie jako instytucja karna resocjalizacyjna, Gdańsk 2003.

Pawela S., Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Kraków 2007.

Snopek M., Prognoza kryminologiczno-społeczna jako przesłanka oceny powrotu z przepustki, [w:] Stępniak P., Kalisz T., Zalewski W. (red.), Czy i jakie więzienia są potrzebne. Rozważania na tle zagadnień współczesności, s. 325-333, Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań-Gdańsk-Wrocław-Kalisz 2016.

Snopek M., Sens i nonsens roszczeniowości skazanych. Pedagogiczne i prawne aspekty funkcjonowania instytucji skargowości w realiach polskich więzień, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 242, Kraków 2020 (i kolejne wydania wydania).

Stępniak P., Pomoc postpenitencjarna i społeczna readaptacja w świetle rozwiązań prawnych, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

Stępniak P., Pomoc społeczna i pomoc postpenitencjarna jako wsparcie społecznej readaptacji skazanych. Pojęcie, geneza i rozwój, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

Buledna T., Musidłowski R., System penitencjarny i postpenitencjarny w Polsce. Warszawa 2003.

Kanarek-Lizik D., Stankowski W., Nauczanie skazanych w polskim systemie penitencjarnym Casus Zakładu Karnego we Włocławku. Warszawa 2022.

Kozaczuk F. (red), Optymalizacja oddziaływań resocjalizacyjnych w Polsce i niektórych państwach europejskich. Rzeszów 2006.

Szczepaniak P., (red)., Polski system penitencjarny. Ujęcie integralno-kulturowe. [Dodatek specjalny Forum Penitencjarnego] Warszawa 2013.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Kodeks karny wykonawczy (Dz. U., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (Dz. U., Nr 79, poz. 523).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2003 nr 151 poz. 1469).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2016 poz. 2231).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. 2016 poz. 2290).

Zarządzenie nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 roku w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2013 poz. 647).

Przedmiot Polski system penitencjarny realizowany jest w dwóch semestrach i obejmuje 50 godzin dydaktycznych, tj. po 10 godzin wykładów oraz po 15 godzin ćwiczeń z każdą z grup.

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z systemem penitencjarnym w Polsce, a dokładniej z prawnym wymiarem funkcjonowania więziennictwa, charakterystyką kadry więziennej, jak również skazanych (w wielowymiarowym znaczeniu). Zajęcia będą obejmować tezy penitencjarne, zarówno w wymiarze melioratywnym (edukacja skazanych, aktywność pracownicza itp.), jak również pejoratywnym (tatuowanie ciała, samookaleczenia itp.).

Celem przedmiotu jest m.in. zapoznanie studentów z charakterystyką prawno-społeczną instytucji penitencjarnych, poznanie specyfiki pracy penitencjarnej, jak również poznanie zasad funkcjonowania więzienia oraz "w" więzieniu.

Treści programowe (wykłady i ćwiczenia):

1. Rys historyczny więziennictwa.

2. Światowe i europejskie dyrektywy penitencjarne.

3. Resocjalizacja osób niedostosowanych.

4. Resocjalizacja w warunkach zakładu karnego.

5. Formalna klasyfikacja skazanych.

6. Prawa i obowiązki skazanych.

7. Charakterystyka polskiej populacji więźniów (analiza danych statystycznych).

8. Nowe kategorie przestępstw, nowi przestępcy.

9. Specyfika personelu więziennego.

10. .

11. Środki i metody oddziaływań resocjalizacyjnych w krajowym systemie penitencjarnym.

12. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez pracę.

13. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez edukację.

14. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez działalność kulturalno-oświatowa i sportową.

15. Pomoc postpenitencjarna i readaptacja społeczna.

15. Dylematy pedagogiczne w zakresie organizacji instytucji totalnej.

17. Meldunek sytuacyjny – przemoc i substancje zabronione w jednostkach penitencjarnych.

18. Instytucja skargowości w systemie penitencjarnym.

19. Negatywne następstwa izolacji penitencjarnej.

20. Formy przystosowania się do izolacji penitencjarnej.

21. Podkultura więzienna.

22. Psychospołeczna degradacja w środowisku więziennym.

23. Zjawisko tatuażu więziennego.

24. Autoagresja w więzieniu.

25. Dylematy pedagogiczne w zakresie funkcjonowania w instytucji totalnej.

Literatura przedmiotu:

- Ambrozik W., Czynniki społecznej readaptacji byłych przestępców, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Barczyk A., Barczyk P. P., Wybrane zagadnienia historii resocjalizacji, Kraków 2009.

- Benedyczak S., Jędrzejak K., Nowak B., Szczepaniak P., Urbańska I., Wprowadzenie do metodyki pracy penitencjarnej, Kalisz 1994.

- Borowski R., Wysocki D., Instytucje wychowania resocjalizującego, Płock 2001.

- Ciosek M., Izolacja więzienna, Gdańsk 1993.

- Ciosek M., Zakład karny jako instytucja resocjalizacyjna, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom I, Warszawa 2008.

- Górski S., Metodyka resocjalizacji, Warszawa 1985.

- Hansen E. (2002), John Howard a współczesna problematyka penitencjarna, Warszawa.

- Jelski A., Tatuaż, Warszawa 1993.

- Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji, Warszawa 2008.

- Machel H., Rola i zadania kadry penitencjarnej, w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski, Kraków 2008.

- Machel H., Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna, Gdańsk 2003.

- Malec J., Indeterminizm i determinizm a kara pozbawienia wolności, [w:] Wina – kara – nadzieja – przemiana, (red.) J. Szałański, Łódź-Warszawa-Kalisz 1998.

- Moczydłowski P., Drugie życie więzienia, Warszawa 2002.

- Mudrecka I., Z zagadnień pedagogiki resocjalizacyjnej, Opole 2004.

- Pawela S., Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Dziara, cynkówka, kolka- zjawisko tatuażu więziennego, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Podkultura więzienna- wielowymiarowość rzeczywistości penitencjarnej, Kraków 2005.

- Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna, APS, Warszawa 2000.

- Rodak A., Motywy dokonywania aktów autoagresji wśród osób inkarcerowanych, [w:] M. Snopek (red)., Izolacja penitencjarna z perspektywy pejoratywnej i melioratywnej, Toruń 2012.

- Snopek M., Człowiek w sytuacji izolacji penitencjarnej – negatywne następstwa i formy przystosowania się, [w:] Snopek M., Mudrecka I. (red.), Resocjalizacja instytucjonalna – bariery i możliwości, Opole 2013.

- Snopek M., Prognoza kryminologiczno-społeczna jako przesłanka oceny powrotu z przepustki, [w:] Stępniak P., Kalisz T., Zalewski W. (red.), Czy i jakie więzienia są potrzebne. Rozważania na tle zagadnień współczesności, s. 325-333, Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań-Gdańsk-Wrocław-Kalisz 2016.

- Snopek M., Przemoc więzienna jako wynik nieformalnej stratyfikacji skazanych, [w:] Urban B., Barczyk P.P. (red.), Agresja i przemoc w środowiskach i instytucjach, Mysłowice 2014.

- Snopek M., Przyczyny degradacji skazanych poszkodowanych w realiach polskich więzień, [w:] „Resocjalizacja Polska” nr 5/2013, Warszawa 2013.

- Snopek M., Sens i nonsens roszczeniowości skazanych. Pedagogiczne i prawne aspekty funkcjonowania instytucji skargowości w realiach polskich więzień, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 242, Kraków 2020 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Tatuaż. Element współczesnej kultury, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Więźniowie poszkodowani – psychospołeczne funkcjonowanie osób zdegradowanych w przestrzeni penitencjarnej, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 283, Kraków 2018 (i kolejne wydania).

- Stańdo-Kawecka B., Prawne podstawy resocjalizacji, Kraków 2000.

- Stępniak P., Pomoc postpenitencjarna i społeczna readaptacja w świetle rozwiązań prawnych, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Stępniak P., Pomoc społeczna i pomoc postpenitencjarna jako wsparcie społecznej readaptacji skazanych. Pojęcie, geneza i rozwój, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Szaszkiewicz M., Tajemnice grypserki, Gdańsk 1997.

- Urban B. (red.), Dewiacje wśród młodzieży. Uwarunkowania i profilaktyka, Kraków 2001.

Akty prawne:

- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Kodeks karny wykonawczy (Dz. U., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

- Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (Dz. U., Nr 79, poz. 523).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2003 nr 151 poz. 1469).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2016 poz. 2231).

- Zarządzenie nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 roku w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2013 poz. 647).

- Europejskie reguły więzienne, 1987 oraz 2006 rok.

- Wzorcowe reguły minimalne postępowania z więźniami. Przyjęte w Genewie w 1955 roku przez Pierwszy Kongres Narodów Zjednoczonych w Sprawach Zapobiegania Przestępczości i Postępowania ze Sprawcami Przestępstw i zaaprobowane przez Radę Gospodarczą i Społeczną w rezolucji 663C (XXIV) z dnia 31 lipca 1957 roku oraz 2076 (LXII) z dnia 13 maja 1977 roku.

Przedmiot Polski system penitencjarny realizowany jest w dwóch semestrach i obejmuje 50 godzin dydaktycznych, tj. po 10 godzin wykładów oraz po 15 godzin ćwiczeń z każdą z grup.

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z systemem penitencjarnym w Polsce, a dokładniej z prawnym wymiarem funkcjonowania więziennictwa, charakterystyką kadry więziennej, jak również skazanych (w wielowymiarowym znaczeniu). Zajęcia będą obejmować tezy penitencjarne, zarówno w wymiarze melioratywnym (edukacja skazanych, aktywność pracownicza itp.), jak również pejoratywnym (tatuowanie ciała, samookaleczenia itp.).

Celem przedmiotu jest m.in. zapoznanie studentów z charakterystyką prawno-społeczną instytucji penitencjarnych, poznanie specyfiki pracy penitencjarnej, jak również poznanie zasad funkcjonowania więzienia oraz "w" więzieniu.

Treści programowe (wykłady i ćwiczenia):

1. Rys historyczny więziennictwa.

2. Światowe i europejskie dyrektywy penitencjarne.

3. Resocjalizacja osób niedostosowanych.

4. Resocjalizacja w warunkach zakładu karnego.

5. Formalna klasyfikacja skazanych.

6. Prawa i obowiązki skazanych.

7. Charakterystyka polskiej populacji więźniów (analiza danych statystycznych).

8. Nowe kategorie przestępstw, nowi przestępcy.

9. Specyfika personelu więziennego.

10. .

11. Środki i metody oddziaływań resocjalizacyjnych w krajowym systemie penitencjarnym.

12. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez pracę.

13. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez edukację.

14. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez działalność kulturalno-oświatowa i sportową.

15. Pomoc postpenitencjarna i readaptacja społeczna.

15. Dylematy pedagogiczne w zakresie organizacji instytucji totalnej.

17. Meldunek sytuacyjny – przemoc i substancje zabronione w jednostkach penitencjarnych.

18. Instytucja skargowości w systemie penitencjarnym.

19. Negatywne następstwa izolacji penitencjarnej.

20. Formy przystosowania się do izolacji penitencjarnej.

21. Podkultura więzienna.

22. Psychospołeczna degradacja w środowisku więziennym.

23. Zjawisko tatuażu więziennego.

24. Autoagresja w więzieniu.

25. Dylematy pedagogiczne w zakresie funkcjonowania w instytucji totalnej.

Literatura przedmiotu:

- Ambrozik W., Czynniki społecznej readaptacji byłych przestępców, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Barczyk A., Barczyk P. P., Wybrane zagadnienia historii resocjalizacji, Kraków 2009.

- Benedyczak S., Jędrzejak K., Nowak B., Szczepaniak P., Urbańska I., Wprowadzenie do metodyki pracy penitencjarnej, Kalisz 1994.

- Borowski R., Wysocki D., Instytucje wychowania resocjalizującego, Płock 2001.

- Ciosek M., Izolacja więzienna, Gdańsk 1993.

- Ciosek M., Zakład karny jako instytucja resocjalizacyjna, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom I, Warszawa 2008.

- Górski S., Metodyka resocjalizacji, Warszawa 1985.

- Hansen E. (2002), John Howard a współczesna problematyka penitencjarna, Warszawa.

- Jelski A., Tatuaż, Warszawa 1993.

- Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji, Warszawa 2008.

- Machel H., Rola i zadania kadry penitencjarnej, w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski, Kraków 2008.

- Machel H., Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna, Gdańsk 2003.

- Malec J., Indeterminizm i determinizm a kara pozbawienia wolności, [w:] Wina – kara – nadzieja – przemiana, (red.) J. Szałański, Łódź-Warszawa-Kalisz 1998.

- Moczydłowski P., Drugie życie więzienia, Warszawa 2002.

- Mudrecka I., Z zagadnień pedagogiki resocjalizacyjnej, Opole 2004.

- Pawela S., Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Dziara, cynkówka, kolka- zjawisko tatuażu więziennego, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Podkultura więzienna- wielowymiarowość rzeczywistości penitencjarnej, Kraków 2005.

- Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna, APS, Warszawa 2000.

- Rodak A., Motywy dokonywania aktów autoagresji wśród osób inkarcerowanych, [w:] M. Snopek (red)., Izolacja penitencjarna z perspektywy pejoratywnej i melioratywnej, Toruń 2012.

- Snopek M., Człowiek w sytuacji izolacji penitencjarnej – negatywne następstwa i formy przystosowania się, [w:] Snopek M., Mudrecka I. (red.), Resocjalizacja instytucjonalna – bariery i możliwości, Opole 2013.

- Snopek M., Prognoza kryminologiczno-społeczna jako przesłanka oceny powrotu z przepustki, [w:] Stępniak P., Kalisz T., Zalewski W. (red.), Czy i jakie więzienia są potrzebne. Rozważania na tle zagadnień współczesności, s. 325-333, Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań-Gdańsk-Wrocław-Kalisz 2016.

- Snopek M., Przemoc więzienna jako wynik nieformalnej stratyfikacji skazanych, [w:] Urban B., Barczyk P.P. (red.), Agresja i przemoc w środowiskach i instytucjach, Mysłowice 2014.

- Snopek M., Przyczyny degradacji skazanych poszkodowanych w realiach polskich więzień, [w:] „Resocjalizacja Polska” nr 5/2013, Warszawa 2013.

- Snopek M., Sens i nonsens roszczeniowości skazanych. Pedagogiczne i prawne aspekty funkcjonowania instytucji skargowości w realiach polskich więzień, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 242, Kraków 2020 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Tatuaż. Element współczesnej kultury, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Więźniowie poszkodowani – psychospołeczne funkcjonowanie osób zdegradowanych w przestrzeni penitencjarnej, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 283, Kraków 2018 (i kolejne wydania).

- Stańdo-Kawecka B., Prawne podstawy resocjalizacji, Kraków 2000.

- Stępniak P., Pomoc postpenitencjarna i społeczna readaptacja w świetle rozwiązań prawnych, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Stępniak P., Pomoc społeczna i pomoc postpenitencjarna jako wsparcie społecznej readaptacji skazanych. Pojęcie, geneza i rozwój, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Szaszkiewicz M., Tajemnice grypserki, Gdańsk 1997.

- Urban B. (red.), Dewiacje wśród młodzieży. Uwarunkowania i profilaktyka, Kraków 2001.

Akty prawne:

- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Kodeks karny wykonawczy (Dz. U., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

- Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (Dz. U., Nr 79, poz. 523).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2003 nr 151 poz. 1469).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2022 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2022 poz. 2847).

- Zarządzenie nr 103/24 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 27 grudnia 2024 roku w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2022 roku w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2022 poz. 1960).

- Europejskie reguły więzienne, 1987 oraz 2006 rok.

- Wzorcowe reguły minimalne postępowania z więźniami. Przyjęte w Genewie w 1955 roku przez Pierwszy Kongres Narodów Zjednoczonych w Sprawach Zapobiegania Przestępczości i Postępowania ze Sprawcami Przestępstw i zaaprobowane przez Radę Gospodarczą i Społeczną w rezolucji 663C (XXIV) z dnia 31 lipca 1957 roku oraz 2076 (LXII) z dnia 13 maja 1977 roku.