Polski system penitencjarny

C 1. Ukazanie kierunku rozwoju systemów penitencjarnych w Polsce i na świecie

C 2. Poznanie struktury organizacyjnej i zasad funkcjonowania polskiego systemu penitencjarnego

C 3. Zapoznanie z zespołem przepisów prawnych obowiązujących w polskim systemie penitencjarnym

C 4. Charakterystyka kadry więziennej oraz środków i metod oddziaływań resocjalizacyjnych stosowane w czasie wykonania kary pozbawienia wolności C 5. Zapoznanie ze standardami traktowania więźniów w Polsce i na świecie

Forma zajęć: wykład/ćwiczenia

1. Pojęcie, struktura i elementy systemu penitencjarnego. System penitencjarny a polityka kryminalna, karna i penitencjarna. Kryminologiczne podstawy rozwoju myśli penitencjarnej i resocjalizacyjnej.

2. Rys historyczny systemów penitencjarno-resocjalizacyjnych na świecie (System celkowy, progresywny, system reformatoriów amerykańskich. System rodzinny, republik i wiosek dziecięcych. „Ekonomia punktowa” w resocjalizacji nieletnich – analiza krytyczna).

3. Organizacja systemu penitencjarnego w Polsce do końca drugiej połowy XX wieku (Rozwój penitencjarystyki w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, w okresie PRL-u, w okresie transformacji ustrojowej).

4. Współczesny system penitencjarny w Polsce. Systemy penitencjarne w wybranych w wybranych krajach (ze szczególnym uwzględnieniem systemów penitencjarnych państw skandynawskich). Analiza porównawcza.

5. Baza materialna polskiego więziennictwa.

6. Kadra realizująca funkcję resocjalizacyjną wobec osób pozbawionych wolności.

7. Środki i metody oddziaływań resocjalizacyjnych stosowane w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności.

8. Dylematy organizacyjne i pedagogiczne w resocjalizacji instytucjonalnej. Współczesne tendencje w resocjalizacji dorosłych w Polsce.

9. Analiza zespołu aktów prawnych obowiązujących w polskim systemie penitencjarnym (kodeks karny wykonawczy, ...)

10. Standardy traktowania więźniów w Polsce i na świecie.

1. Buledna T., Musidłowski R., System penitencjarny i postpenitencjarny w Polsce. Warszawa 2003.

2. Górny j., Elementy indywidualizacji i humanizacji karania w rozwoju penitencjarystyki. Warszawa 1996.

3. Kanarek-Lizik D., Stankowski W., Nauczanie skazanych w polskim systemie penitencjarnym Casus Zakładu Karnego we Włocławku. Warszawa 2022.

4. Kodeks Karny Wykonawczy (2022). Warszawa.

5. Kozaczuk F. (red), Optymalizacja oddziaływań resocjalizacyjnych w Polsce i niektórych państwach europejskich. Rzeszów 2006.

6. Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski. Studium penitencjarno-pedagogiczne. Kraków 2007.

7. Szczepaniak P., (red)., Polski system penitencjarny. Ujęcie integralno-kulturowe. [Dodatek specjalny Forum Penitencjarnego] Warszawa 2013.

8. Urban B., Stanik J. M., Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, Tom I, II. Warszawa 2008.

9. Gajdus D., Gronowska B., Europejskie standardy traktowania więźniów. Zarys wykładu. Toruń 1998

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA

1. Machel H., Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna. Gdańsk 2003. 2. Marczak M. (red), Resocjalizacyjne programy resocjalizacyjne realizowane przez Służbę Więzienną w Polsce. Kraków 2013. 3.

3. Pospiszyl K., Resocjalizacja. Teoretyczne podstawy oraz przykłady programów oddziaływań. Warszawa 1998.

4.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U.2016.2231).

5.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U.2016.2290).

6.Regulamin nr 1/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.

7.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U.2012.poz.1409).

8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r.- Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.2021.poz.53,472,1236).

9. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U.2021.poz.1064,1728).

10. Zarządzenie Nr 85/2020 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 05.11.2020 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych do zajmowania stanowisk w działach penitencjarnych i terapeutycznych oraz Domach Matki i Dziecka.

11. Zarządzenie Nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników działów penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

12. Zarządzenie Nr 23/2018 Dyrektora Generalnego służby Więziennej z dnia 18 kwietnia 2018 r. w sprawie tworzenia i organizacji oddziałów penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych.

13. Zarządzenie nr 24/14 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 10 lipca 2014r. w sprawie przeciwdziałania przedostawania się substancji odurzających i ich obrotowi na terenie zakładu karnego i aresztu śledczego.

14. Instrukcja Nr 10/20 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 5 listopada 2020 r. w sprawie zapobiegania samobójstwom osób pozbawionych wolności.

15. Instrukcja Nr 2/2017 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 4 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowego trybu organizowania nauczania w szkołach oraz szkolenia kursowego w zakładach karnych i aresztach śledczych.

16. Instrukcja Nr 15/10 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z 13 sierpnia 2010 r. w sprawie zasad organizacji i warunków prowadzenia oddziaływań penitencjarnych wobec skazanych, tymczasowo aresztowanych i ukaranych, stwarzających poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego, osadzonych w warunkach zapewniających wzmożoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo zakładu karnego.

17. Instrukcja Nr 2/2018 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 21 listopada 2018 r. w sprawie postępowania z osadzonymi kobietami.

18. Instrukcja Nr 3/2017 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 26 lipca 2017 r. w sprawie postępowania z osadzonymi ciężarnymi.

19. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (Dz.U.2019.683).

20. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2018 r. w sprawie stanowisk służbowych oraz stopni funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U.2018..2235).

21. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2016 r. w sprawie sposobu i trybu prowadzenia nauczania w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U.2016.2004 ).

22. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U.90.557).

Przedmiot Polski system penitencjarny realizowany jest w dwóch semestrach i obejmuje 50 godzin dydaktycznych, tj. po 10 godzin wykładów oraz po 15 godzin ćwiczeń z każdą z grup.

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z systemem penitencjarnym w Polsce, a dokładniej z prawnym wymiarem funkcjonowania więziennictwa, charakterystyką kadry więziennej, jak również skazanych (w wielowymiarowym znaczeniu). Zajęcia będą obejmować tezy penitencjarne, zarówno w wymiarze melioratywnym (edukacja skazanych, aktywność pracownicza itp.), jak również pejoratywnym (tatuowanie ciała, samookaleczenia itp.).

Celem przedmiotu jest m.in. zapoznanie studentów z charakterystyką prawno-społeczną instytucji penitencjarnych, poznanie specyfiki pracy penitencjarnej, jak również poznanie zasad funkcjonowania więzienia oraz "w" więzieniu.

Treści programowe (wykłady i ćwiczenia):

1. Rys historyczny więziennictwa.

2. Światowe i europejskie dyrektywy penitencjarne.

3. Resocjalizacja osób niedostosowanych.

4. Resocjalizacja w warunkach zakładu karnego.

5. Formalna klasyfikacja skazanych.

6. Prawa i obowiązki skazanych.

7. Charakterystyka polskiej populacji więźniów (analiza danych statystycznych).

8. Nowe kategorie przestępstw, nowi przestępcy.

9. Specyfika personelu więziennego.

10. Prognoza kryminologiczno-społeczna.

11. Środki i metody oddziaływań resocjalizacyjnych w krajowym systemie penitencjarnym.

12. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez pracę.

13. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez edukację.

14. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez działalność kulturalno-oświatowa i sportową.

15. Pomoc postpenitencjarna i readaptacja społeczna.

15. Dylematy pedagogiczne w zakresie organizacji instytucji totalnej.

17. Meldunek sytuacyjny – przemoc i substancje zabronione w jednostkach penitencjarnych.

18. Instytucja skargowości w systemie penitencjarnym.

19. Negatywne następstwa izolacji penitencjarnej.

20. Formy przystosowania się do izolacji penitencjarnej.

21. Podkultura więzienna.

22. Psychospołeczna degradacja w środowisku więziennym.

23. Zjawisko tatuażu więziennego.

24. Autoagresja w więzieniu.

25. Dylematy pedagogiczne w zakresie funkcjonowania w instytucji totalnej.

Literatura przedmiotu:

- Ambrozik W., Czynniki społecznej readaptacji byłych przestępców, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Barczyk A., Barczyk P. P., Wybrane zagadnienia historii resocjalizacji, Kraków 2009.

- Benedyczak S., Jędrzejak K., Nowak B., Szczepaniak P., Urbańska I., Wprowadzenie do metodyki pracy penitencjarnej, Kalisz 1994.

- Borowski R., Wysocki D., Instytucje wychowania resocjalizującego, Płock 2001.

- Ciosek M., Izolacja więzienna, Gdańsk 1993.

- Ciosek M., Zakład karny jako instytucja resocjalizacyjna, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom I, Warszawa 2008.

- Górski S., Metodyka resocjalizacji, Warszawa 1985.

- Hansen E. (2002), John Howard a współczesna problematyka penitencjarna, Warszawa.

- Jelski A., Tatuaż, Warszawa 1993.

- Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji, Warszawa 2008.

- Machel H., Rola i zadania kadry penitencjarnej, w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski, Kraków 2008.

- Machel H., Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna, Gdańsk 2003.

- Malec J., Indeterminizm i determinizm a kara pozbawienia wolności, [w:] Wina – kara – nadzieja – przemiana, (red.) J. Szałański, Łódź-Warszawa-Kalisz 1998.

- Moczydłowski P., Drugie życie więzienia, Warszawa 2002.

- Mudrecka I., Z zagadnień pedagogiki resocjalizacyjnej, Opole 2004.

- Pawela S., Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Dziara, cynkówka, kolka- zjawisko tatuażu więziennego, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Podkultura więzienna- wielowymiarowość rzeczywistości penitencjarnej, Kraków 2005.

- Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna, APS, Warszawa 2000.

- Rodak A., Motywy dokonywania aktów autoagresji wśród osób inkarcerowanych, [w:] M. Snopek (red)., Izolacja penitencjarna z perspektywy pejoratywnej i melioratywnej, Toruń 2012.

- Snopek M., Człowiek w sytuacji izolacji penitencjarnej – negatywne następstwa i formy przystosowania się, [w:] Snopek M., Mudrecka I. (red.), Resocjalizacja instytucjonalna – bariery i możliwości, Opole 2013.

- Snopek M., Prognoza kryminologiczno-społeczna jako przesłanka oceny powrotu z przepustki, [w:] Stępniak P., Kalisz T., Zalewski W. (red.), Czy i jakie więzienia są potrzebne. Rozważania na tle zagadnień współczesności, s. 325-333, Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań-Gdańsk-Wrocław-Kalisz 2016.

- Snopek M., Przemoc więzienna jako wynik nieformalnej stratyfikacji skazanych, [w:] Urban B., Barczyk P.P. (red.), Agresja i przemoc w środowiskach i instytucjach, Mysłowice 2014.

- Snopek M., Przyczyny degradacji skazanych poszkodowanych w realiach polskich więzień, [w:] „Resocjalizacja Polska” nr 5/2013, Warszawa 2013.

- Snopek M., Sens i nonsens roszczeniowości skazanych. Pedagogiczne i prawne aspekty funkcjonowania instytucji skargowości w realiach polskich więzień, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 242, Kraków 2020 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Tatuaż. Element współczesnej kultury, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Więźniowie poszkodowani – psychospołeczne funkcjonowanie osób zdegradowanych w przestrzeni penitencjarnej, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 283, Kraków 2018 (i kolejne wydania).

- Stańdo-Kawecka B., Prawne podstawy resocjalizacji, Kraków 2000.

- Stępniak P., Pomoc postpenitencjarna i społeczna readaptacja w świetle rozwiązań prawnych, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Stępniak P., Pomoc społeczna i pomoc postpenitencjarna jako wsparcie społecznej readaptacji skazanych. Pojęcie, geneza i rozwój, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Szaszkiewicz M., Tajemnice grypserki, Gdańsk 1997.

- Urban B. (red.), Dewiacje wśród młodzieży. Uwarunkowania i profilaktyka, Kraków 2001.

Akty prawne:

- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Kodeks karny wykonawczy (Dz. U., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

- Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (Dz. U., Nr 79, poz. 523).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2003 nr 151 poz. 1469).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2016 poz. 2231).

- Zarządzenie nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 roku w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2013 poz. 647).

- Europejskie reguły więzienne, 1987 oraz 2006 rok.

- Wzorcowe reguły minimalne postępowania z więźniami. Przyjęte w Genewie w 1955 roku przez Pierwszy Kongres Narodów Zjednoczonych w Sprawach Zapobiegania Przestępczości i Postępowania ze Sprawcami Przestępstw i zaaprobowane przez Radę Gospodarczą i Społeczną w rezolucji 663C (XXIV) z dnia 31 lipca 1957 roku oraz 2076 (LXII) z dnia 13 maja 1977 roku.

Przedmiot Polski system penitencjarny realizowany jest w dwóch semestrach i obejmuje 50 godzin dydaktycznych, tj. po 10 godzin wykładów oraz po 15 godzin ćwiczeń z każdą z grup.

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z systemem penitencjarnym w Polsce, a dokładniej z prawnym wymiarem funkcjonowania więziennictwa, charakterystyką kadry więziennej, jak również skazanych (w wielowymiarowym znaczeniu). Zajęcia będą obejmować tezy penitencjarne, zarówno w wymiarze melioratywnym (edukacja skazanych, aktywność pracownicza itp.), jak również pejoratywnym (tatuowanie ciała, samookaleczenia itp.).

Celem przedmiotu jest m.in. zapoznanie studentów z charakterystyką prawno-społeczną instytucji penitencjarnych, poznanie specyfiki pracy penitencjarnej, jak również poznanie zasad funkcjonowania więzienia oraz "w" więzieniu.

Treści programowe (wykłady i ćwiczenia):

1. Rys historyczny więziennictwa.

2. Światowe i europejskie dyrektywy penitencjarne.

3. Resocjalizacja osób niedostosowanych.

4. Resocjalizacja w warunkach zakładu karnego.

5. Formalna klasyfikacja skazanych.

6. Prawa i obowiązki skazanych.

7. Charakterystyka polskiej populacji więźniów (analiza danych statystycznych).

8. Nowe kategorie przestępstw, nowi przestępcy.

9. Specyfika personelu więziennego.

10. .

11. Środki i metody oddziaływań resocjalizacyjnych w krajowym systemie penitencjarnym.

12. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez pracę.

13. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez edukację.

14. Oddziaływanie resocjalizacyjne przez działalność kulturalno-oświatowa i sportową.

15. Pomoc postpenitencjarna i readaptacja społeczna.

15. Dylematy pedagogiczne w zakresie organizacji instytucji totalnej.

17. Meldunek sytuacyjny – przemoc i substancje zabronione w jednostkach penitencjarnych.

18. Instytucja skargowości w systemie penitencjarnym.

19. Negatywne następstwa izolacji penitencjarnej.

20. Formy przystosowania się do izolacji penitencjarnej.

21. Podkultura więzienna.

22. Psychospołeczna degradacja w środowisku więziennym.

23. Zjawisko tatuażu więziennego.

24. Autoagresja w więzieniu.

25. Dylematy pedagogiczne w zakresie funkcjonowania w instytucji totalnej.

Literatura przedmiotu:

- Ambrozik W., Czynniki społecznej readaptacji byłych przestępców, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Barczyk A., Barczyk P. P., Wybrane zagadnienia historii resocjalizacji, Kraków 2009.

- Benedyczak S., Jędrzejak K., Nowak B., Szczepaniak P., Urbańska I., Wprowadzenie do metodyki pracy penitencjarnej, Kalisz 1994.

- Borowski R., Wysocki D., Instytucje wychowania resocjalizującego, Płock 2001.

- Ciosek M., Izolacja więzienna, Gdańsk 1993.

- Ciosek M., Zakład karny jako instytucja resocjalizacyjna, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom I, Warszawa 2008.

- Górski S., Metodyka resocjalizacji, Warszawa 1985.

- Hansen E. (2002), John Howard a współczesna problematyka penitencjarna, Warszawa.

- Jelski A., Tatuaż, Warszawa 1993.

- Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji, Warszawa 2008.

- Machel H., Rola i zadania kadry penitencjarnej, w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Machel H., Sens i bezsens resocjalizacji penitencjarnej – casus polski, Kraków 2008.

- Machel H., Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna, Gdańsk 2003.

- Malec J., Indeterminizm i determinizm a kara pozbawienia wolności, [w:] Wina – kara – nadzieja – przemiana, (red.) J. Szałański, Łódź-Warszawa-Kalisz 1998.

- Moczydłowski P., Drugie życie więzienia, Warszawa 2002.

- Mudrecka I., Z zagadnień pedagogiki resocjalizacyjnej, Opole 2004.

- Pawela S., Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Dziara, cynkówka, kolka- zjawisko tatuażu więziennego, Kraków 2007.

- Przybyliński S., Podkultura więzienna- wielowymiarowość rzeczywistości penitencjarnej, Kraków 2005.

- Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna, APS, Warszawa 2000.

- Rodak A., Motywy dokonywania aktów autoagresji wśród osób inkarcerowanych, [w:] M. Snopek (red)., Izolacja penitencjarna z perspektywy pejoratywnej i melioratywnej, Toruń 2012.

- Snopek M., Człowiek w sytuacji izolacji penitencjarnej – negatywne następstwa i formy przystosowania się, [w:] Snopek M., Mudrecka I. (red.), Resocjalizacja instytucjonalna – bariery i możliwości, Opole 2013.

- Snopek M., Prognoza kryminologiczno-społeczna jako przesłanka oceny powrotu z przepustki, [w:] Stępniak P., Kalisz T., Zalewski W. (red.), Czy i jakie więzienia są potrzebne. Rozważania na tle zagadnień współczesności, s. 325-333, Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań-Gdańsk-Wrocław-Kalisz 2016.

- Snopek M., Przemoc więzienna jako wynik nieformalnej stratyfikacji skazanych, [w:] Urban B., Barczyk P.P. (red.), Agresja i przemoc w środowiskach i instytucjach, Mysłowice 2014.

- Snopek M., Przyczyny degradacji skazanych poszkodowanych w realiach polskich więzień, [w:] „Resocjalizacja Polska” nr 5/2013, Warszawa 2013.

- Snopek M., Sens i nonsens roszczeniowości skazanych. Pedagogiczne i prawne aspekty funkcjonowania instytucji skargowości w realiach polskich więzień, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 242, Kraków 2020 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Tatuaż. Element współczesnej kultury, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009 (i kolejne wydania).

- Snopek M., Więźniowie poszkodowani – psychospołeczne funkcjonowanie osób zdegradowanych w przestrzeni penitencjarnej, Oficyna Wydawnicza Impuls, ss. 283, Kraków 2018 (i kolejne wydania).

- Stańdo-Kawecka B., Prawne podstawy resocjalizacji, Kraków 2000.

- Stępniak P., Pomoc postpenitencjarna i społeczna readaptacja w świetle rozwiązań prawnych, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Stępniak P., Pomoc społeczna i pomoc postpenitencjarna jako wsparcie społecznej readaptacji skazanych. Pojęcie, geneza i rozwój, [w:] B. Urban, J. M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, tom II, Warszawa 2008.

- Szaszkiewicz M., Tajemnice grypserki, Gdańsk 1997.

- Urban B. (red.), Dewiacje wśród młodzieży. Uwarunkowania i profilaktyka, Kraków 2001.

Akty prawne:

- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Kodeks karny wykonawczy (Dz. U., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

- Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (Dz. U., Nr 79, poz. 523).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2003 nr 151 poz. 1469).

- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2016 poz. 2231).

- Zarządzenie nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 roku w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych.

- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2013 poz. 647).

- Europejskie reguły więzienne, 1987 oraz 2006 rok.

- Wzorcowe reguły minimalne postępowania z więźniami. Przyjęte w Genewie w 1955 roku przez Pierwszy Kongres Narodów Zjednoczonych w Sprawach Zapobiegania Przestępczości i Postępowania ze Sprawcami Przestępstw i zaaprobowane przez Radę Gospodarczą i Społeczną w rezolucji 663C (XXIV) z dnia 31 lipca 1957 roku oraz 2076 (LXII) z dnia 13 maja 1977 roku.